KUALA LUMPUR, 23 OKT: Arahan kerajaan mengehadkan penggunaan Waze oleh penjawat awam ketika menjalankan tugas rasmi atas alasan keselamatan data sepatutnya membuka ruang kepada persoalan yang lebih besar: adakah Malaysia sekadar mahu menukar aplikasi, atau benar-benar mahu membina keupayaan teknologi sendiri?
Kedua-duanya bukan perkara yang sama.
Mengeluarkan arahan pentadbiran mungkin mudah. Membina produk yang mampu menandingi kepercayaan pengguna, memanfaatkan data secara bertanggungjawab dan berkembang menjadi industri bernilai tinggi memerlukan strategi, pelaburan serta pelaksanaan yang jauh lebih serius.
Kebimbangan terhadap keselamatan data wajar ditangani. Namun, alasan keselamatan tidak sepatutnya berhenti pada larangan atau pertukaran platform.
Ia perlu diterjemahkan kepada piawaian perlindungan data, ketelusan pengurusan maklumat dan keupayaan teknologi yang boleh diuji serta dinilai.
Berhenti mengejar, mula membezakan
Waze menggabungkan data trafik masa nyata, laporan pengguna, penyertaan komuniti dan penghalaan semula secara dinamik. Kelebihannya bukan sekadar pada peta atau algoritma, tetapi juga pada kesan rangkaian: semakin ramai pengguna menyumbang maklumat yang berguna, semakin bernilai perkhidmatan tersebut.
Ada satu perkara asas yang wajar difahami. Waze tidak memiliki atau mengendalikan konstelasi satelit navigasinya sendiri. Seperti kebanyakan aplikasi navigasi, ia memanfaatkan sistem satelit navigasi sedia ada, termasuk GPS, untuk menentukan kedudukan pengguna.
Nilai tambahnya datang daripada pemprosesan data lokasi, maklumat trafik, laporan komuniti dan algoritma yang membantu pengguna memilih laluan.
Perbezaan ini penting.
Kita tidak perlu memiliki satelit untuk membangunkan teknologi navigasi yang bernilai. Kita perlu memiliki kepakaran, data berkualiti dan keupayaan menghasilkan perkhidmatan yang boleh dipercayai.
Malaysia tidak perlu membina semula setiap komponen yang sudah tersedia di pasaran global.
Sebaliknya, kita perlu mengenal pasti bahagian rantaian nilai yang boleh dibangunkan secara kompetitif—daripada pemetaan digital dan pengumpulan data trafik kepada analitik lokasi, pengoptimuman perjalanan serta perkhidmatan mobiliti.
Pembangun tempatan (local app developer) juga tidak boleh mengharapkan pengguna bertukar platform semata-mata kerana sesuatu aplikasi itu buatan Malaysia.
Pengguna menilai ketepatan, kelajuan, kemudahan dan kebolehpercayaan.
Mereka tidak sepatutnya dipaksa menerima produk kualiti rendah atas nama patriotisme.
TuJu dan PINTAZ sewajarnya dilihat sebagai sebahagian daripada usaha membina ekosistem yang lebih luas, bukan destinasi akhir dasar digital negara.
Peluangnya merangkumi pemetaan, analisis trafik, pengurusan armada, teknologi parkir dan perancangan perjalanan.
Maklumat sensitif seperti sekatan jalan raya pula perlu diurus dengan mengambil kira keselamatan operasi penguatkuasaan.
Daripada penunjuk jalan kepada perancang mobiliti
Bayangkan aplikasi yang membolehkan pengguna membandingkan beberapa pusat beli-belah berdasarkan masa perjalanan, kos bahan api, tol, kadar parkir dan ketersediaan ruang parkir.
Sebelum bertolak, pengguna boleh menyemak harga, menganggarkan kesesakan di pintu masuk dan mengenal pasti pilihan parkir alternatif.
Konsep yang sama boleh diperluas kepada hotel, kawasan komersial, destinasi pelancongan dan hab pengangkutan awam.
Melalui integrasi dengan pengendali parkir, pusat beli-belah, hotel, pihak berkuasa tempatan dan penyedia pengangkutan, aplikasi boleh menawarkan perbandingan harga, tempahan dan pembayaran dalam satu platform.
Ini bukan sekadar penambahan ciri. Ia membuka peluang perniagaan yang menghubungkan navigasi dengan transaksi sebenar, sekali gus memberi sebab komersial kepada pengguna dan penyedia perkhidmatan untuk menyertai ekosistem tersebut.
Satu lagi peluang besar ialah ramalan cuaca sepanjang perjalanan dan keadaan cuaca di destinasi dan dalam perjalanan.
Pengguna sepatutnya boleh menilai ramalan bagi beberapa jam berikutnya untuk membantu menentukan waktu berlepas, memilih laluan atau menangguhkan perjalanan apabila keadaan berisiko.
Di bandar seperti Kuala Lumpur, maklumat risiko banjir kilat boleh satu maklumat yang sangat bernilai.
Aplikasi boleh memaklumkan pengguna apabila laluan berpotensi terjejas, jalan dilaporkan dinaiki air atau penutupan telah disahkan, selain mencadangkan laluan alternatif.
Untuk melaksanakannya, data Jabatan Meteorologi Malaysia, Jabatan Pengairan dan Saliran, pihak berkuasa tempatan, pengendali lebuh raya dan laporan kejadian yang disahkan perlu disepadukan.
Sistem juga mesti membezakan ramalan risiko daripada banjir yang benar-benar berlaku.
Ramalan hujan bukan bukti bahawa sesuatu jalan telah dinaiki air; begitu juga ketiadaan laporan bukan jaminan bahawa laluan itu selamat.
Amaran yang lapuk, lokasi yang tidak tepat atau laluan alternatif yang tidak sesuai boleh mendedahkan pengguna kepada bahaya.
Oleh itu, ketepatan, masa kemas kini dan pengesahan maklumat perlu menjadi ukuran prestasi teras, bukannya ciri tambahan untuk tujuan pemasaran.
Aplikasi yang sama boleh membandingkan kos memandu terus dengan pilihan park-and-ride, termasuk tol, bahan api, parkir, tambang MRT atau LRT dan masa pertukaran mod.
Anggaran jejak karbon juga boleh disediakan, asalkan kaedah pengiraannya telus dan mengambil kira perbezaan antara kenderaan, sumber tenaga serta pelepasan daripada penjanaan elektrik.
Bagi penunggang motosikal dan pekerja ekonomi gig, laluan terpantas tidak semestinya laluan paling selamat atau praktikal.
Maklumat keadaan jalan, risiko laluan dan lokasi berhenti yang sah boleh membantu, dengan syarat fungsi tersebut tidak menggalakkan tingkah laku berbahaya atau mendedahkan maklumat peribadi pengguna.
Inilah perbezaan antara aplikasi yang sekadar menunjukkan jalan dengan platform yang membantu rakyat membuat keputusan mobiliti berdasarkan kos, masa, keselamatan dan keadaan sebenar.
TomTom, Grab dan nilai sebenar teknologi navigasi
TomTom dari Belanda menunjukkan bagaimana teknologi lokasi boleh berkembang melangkaui aplikasi navigasi pengguna. Diasaskan pada 1991, syarikat itu membangunkan teknologi pemetaan digital, data lokasi dan navigasi untuk pelbagai kegunaan, termasuk sektor automotif dan penyelesaian mobiliti.
Pengajarannya bukan bahawa Malaysia perlu menghasilkan satu lagi TomTom.
Sebaliknya, teknologi lokasi boleh menjadi komponen penting dalam produk dan perkhidmatan industri lain. Nilai ekonominya boleh datang daripada peta, data, perisian dan kepakaran yang dibekalkan kepada perniagaan, pengeluar kenderaan serta pihak berkuasa.
Grab pula bermula di Malaysia pada 2012 sebagai MyTeksi sebelum berkembang menjadi platform serantau. Perjalanan tersebut menunjukkan potensi syarikat teknologi yang memahami masalah tempatan untuk berkembang melangkaui pasaran asal.
Namun, kejayaan sedemikian bukan hasil arahan kerajaan semata-mata. Ia memerlukan produk yang relevan, model perniagaan yang mampan, pelaksanaan yang konsisten dan keupayaan berkembang.
Potensinya adalah peluang ekonomi yang lebih besar: bukan sekadar menjual aplikasi kepada pengguna, tetapi membina produk perisian, perkhidmatan data dan kepakaran yang boleh dipasarkan kepada industri serta dieksport ke rantau ini.
Namun, penggunaan data mesti mempunyai tujuan yang jelas, kawalan akses yang sesuai dan perlindungan privasi yang berkesan. Kepercayaan pengguna ialah prasyarat kepada ekosistem yang mampan.
Kerajaan mesti menjadi pemangkin, bukan sekadar pengarah
Kerajaan perlu melangkaui arahan penggunaan aplikasi tempatan dengan agenda pembangunan industri yang mempunyai tanggungjawab jelas, pelaksanaan berperingkat dan hasil yang boleh diukur.
Kerjasama dengan ITS Malaysia (Intelligent Transport System Malaysia), pemain industri, universiti dan syarikat teknologi tempatan boleh membantu menyatukan kepakaran serta mengenal pasti keperluan sebenar sistem pengangkutan pintar.
PERTAMA, bangunkan infrastruktur perkongsian data. Wujudkan piawaian dan antara muka pengaturcaraan aplikasi (API) supaya data trafik, cuaca, banjir, penutupan jalan dan parkir dapat diintegrasikan secara konsisten dan selamat. Data yang sesuai untuk kegunaan awam dan komersial perlu disediakan dalam format yang boleh digunakan, dengan kawalan akses serta tanggungjawab yang jelas.
KEDUA, buka ruang untuk inovasi dan persaingan. Sediakan persekitaran ujian terkawal, kerjasama universiti-industri dan peluang perolehan yang adil kepada syarikat pemula. ITS Malaysia dan pemain industri boleh membantu mempertemukan kepakaran, menggalakkan perkongsian pengetahuan serta mengenal pasti masalah yang sesuai diselesaikan melalui teknologi tempatan.
KETIGA, tetapkan ukuran prestasi yang bermakna. Nilai ketepatan ramalan masa perjalanan, kualiti maklumat trafik, kestabilan sistem, masa kemas kini penutupan jalan, keberkesanan amaran banjir dan pematuhan privasi. Penilaian perlu dilakukan secara berkala dan telus. Jumlah muat turun atau bilangan agensi yang diarahkan menggunakan aplikasi tidak membuktikan bahawa sesuatu sistem itu berkesan.
KEEMPAT, bina laluan daripada sokongan kerajaan kepada pasaran sebenar. Kerajaan boleh menjadi pengguna awal dan menyediakan peluang ujian, tetapi produk perlu membuktikan prestasinya melalui penilaian yang adil. Dasar perolehan sepatutnya membantu syarikat tempatan membina keupayaan dan memperoleh pelanggan, bukan melindungi produk daripada persaingan.
Sokongan kerajaan boleh membuka pintu, tetapi tidak boleh menggantikan permintaan pasaran. Label “buatan Malaysia” bukan kekebalan daripada penilaian prestasi.
Kedaulatan digital tidak bermaksud menolak teknologi asing secara membuta tuli; ia bermaksud mempunyai keupayaan untuk membuat pilihan, mengurus risiko dan membangunkan alternatif yang berdaya saing.
Ukur kejayaan melalui keupayaan, bukan larangan
Kejayaan dasar ini bukan diukur melalui jumlah penjawat awam yang meninggalkan Waze.
Ukurannya ialah sama ada aplikasi tempatan semakin tepat dan boleh dipercayai, syarikat teknologi mampu berkembang, pekerjaan berkemahiran tinggi diwujudkan dan penyelesaian Malaysia berjaya menembusi pasaran luar.
Jangan jadikan patriotisme jalan pintas untuk mendapatkan pengguna. Jadikan persaingan pemangkin untuk membina teknologi yang benar-benar layak dipilih.
Jika kita hanya meniru Waze, kita akan terus mengejar pesaing.
Tetapi jika kita menghubungkan navigasi, parkir, cuaca, amaran banjir, pengangkutan awam dan analitik perjalanan dalam satu ekosistem, kita berpeluang membina sesuatu yang lebih besar daripada sebuah aplikasi: industri teknologi lokasi yang menghasilkan nilai ekonomi, meningkatkan mutu mobiliti dan membangunkan kepakaran tempatan.
Arahan kerajaan mungkin menjadi pencetus. Namun, kejayaan sebenar bergantung pada apa yang dibina selepas arahan itu dikeluarkan—sama ada sekadar pertukaran aplikasi, atau sebuah ekosistem yang mampu berdiri atas keupayaan dan kelas tersendiri.
Shahrim Tamrin ialah Bekas Ahli Lembaga Pengarah MIROS Aktivis Pengangkutan Lestari dan Keselamatan Jalan Raya
